Araştırmacı gazeteci ve yazar, belgeselci, şair Dursun Özden’in, Adana Altınkoza Yayınları tarafından yayımlanan 5 Ağustos 1920 Pozantı Kongresi – Çukurova Kuvayı Milliye Müfrezeleri (1918-1923) adlı yeni kitabında, Mustafa Kemal Paşa önderliğinde, Toros Dağları ve Çukurova'da Milli Mücadele'nin kritik aşamalarından biri olan Pozantı Kongresi’ni tarihin tozlu raflarından gün ışığına çıkarıyor. Özden, bu 40. kitabında, Çukurova'da Milli Mücadele dönemine ait orijinal fotoğraflar, haritalar, resmi belgeler, telgraflar ve tanıklıklarla desteklediği çarpıcı anlatısını "Bolkar Çığlığı" adıyla da somutlaştırıyor.

BİR ULUSUN-BÖLGESEL DİRENİŞİN HAFIZA HARİTASI!

Kara trenle Ulukışla üzeri Pozantı'ya gelen Mustafa Kemal Paşa'nın katıldığı kongrenin organizasyonu...

Kılavuz Yörük Hatice gibi vatansever kadınların da yer aldığı yerel direnişleri ve "Karboğazı Baskını" gibi operasyonlar sonucu 44 kişilik Yörük Kuvayı Milliye Neferi'nin 630 kişilik Fransız Taburu'nu, komutanı Mesnil ile birlikte nasıl teslim aldıklarının sırrı...

Bizzat Mustafa Kemal Paşa’nın katıldığı 5 Ağustos 1920’de toplanan Pozantı Kongresi'nin bölgedeki yerel yönetim ve sandıkla yapılan ilk seçim nedeniyle ulusal direniş ve demokratik yapılanmaya etkileri...

Ankara hükümetiyle doğrudan koordinasyonun öncü sembollerinden biri olarak Adana’nın Fransızlar tarafından işgal edilmesi nedeniyle, Pozantı'nın vilayet merkezine dönüşüm süreci...

Ulukışla, Pozantı, Adana, Tarsus, Mersin, Mut ve Taşucu bölgesi dahil, Toroslar ve Çukurova'da Milli Mücadele'nin bilinmeyen yönleri...

Araştırmacı gazeteci ve yazar, belgeselci, şair Dursun Özden'in Adana Altınkoza Yayınları tarafından yayımlanan 5 Ağustos 1920 Pozantı Kongresi – Çukurova Kuvayı Milliye Müfrezeleri (1918-1923) adlı yeni çalışmasında titizlikle ele aldığı başlıklar.

Sadece tarihsel bir anlatı ve belge niteliğinde değil, aynı zamanda bir ulusun-bölgesel direnişin hafıza haritası da niteliğindeki çalışma, Türkiye’nin güney cephesinde, Milli Mücadele'nin görünmeyen kahramanlarına ve yerel direniş dinamiklerine ışık tutuyor.

ULUKIŞLA MÜFTÜSÜ MEHMET BAHAEDDİN EFENDİ: "İSTİKLALSİZ DİN OLMAZ"

Arşivsel zenginlik (kitap içinde çok özel belgeler, fotoğraf, harita, Lozan ve Mübadele Anlaşması, Adana'da Halkevi konuşması yapan Atatürk'ün Tarsus Gençliğine Hitabesi, Tarsus’ta Fransız askerleri tarafından kurşuna dizilen Kuvvacı Molla Kerim Ağıdı yankısı ve bölgede halkı örgütleyen Yeni Adana gazetesi, Azerbaycan ve Sovyetler Birliği yardımları, Atatürk-Lenin mektupları gibi) sayesinde akademisyenlere ve tarih meraklılarına da hitap ediyor.

"İstiklalsiz Din Olmaz" diyen Ulukışla Müftüsü Mehmet Bahaeddin Efendi ve Ulukışla Kuvvayi Milliye Müfreze Komutanı Şevki Alpagut'un anıları, "Bolkar Çığlığı" alt başlığı, Çukurova’da yankılanan ilk direniş çığlıklarını tarih sahnesine taşıyor.

5 Ağustos 1920 Pozantı Kongresi – Çukurova Kuvayı Milliye Müfrezeleri (1918-1923), toplumsal katılımı, coğrafi, jeopolitik, stratejik, güvenlik ve siyasal sonuçlarıyla yeniden güncelleniyor.

Dursun Özden ile yerel ve ulusal yakınçağ tarih meraklıları, akademisyenler, Milli Mücadele çalışmaları öğrencileri, Çukurova bölgesine ilgi duyan okuyucular ve tarihimizin yerel destanlarını öğrenmek isteyen herkes için bir başucu kitabı niteliğindeki 5 Ağustos 1920 Pozantı Kongresi – Çukurova Kuvayı Milliye Müfrezeleri (1918-1923) çalışmasını ve yeni tasarılarını konuştuk.

"POZANTI KONGRESİ ÇOK ÖZEL BİR KİTAP"

Yeni kitabınız 5 Ağustos 1920 Pozantı Kongresi – Çukurova Kuvayı Milliye Müfrezeleri (1918-1923) adlı kitabınızın içeriğini ve Pozantı Kongresi'nin önemini açar mısınız?

Bölgede emperyalist kuşatmaya karşı halkı örgütleyen, gazeteci Ahmet Remzi Yüreğir ve Yeni Adana gazetesinin önemini vurguladım. Konuyla ilgili daha önce uzun araştırmalarım sonunda yayımlanan Bolkar Çığlığı, Anadolu'nun Aydınlık Yüzü Ulukışla ve İstiklalsiz Din Olmaz kitaplarım, bilinmeyen yönleriyle Milli Mücadele’yi anlatır. 100 yıl önce Atatürk, Pozantı'da yaptığı konuşmada bütün dünyadaki Türk dünyasını ve Müslümanları dayanışmaya çağırıyor emperyalizme karşı. Ve zaferle taçlandırıyorlar bu çağrıların sonunda. Mut Müftüsü Nadir Efendi ve Ulukışla Müftüsü Mehmet Bahaeddin Efendi'nin "İstiklalsiz Din İman Olmaz" sözü çok önemliydi. Biz hep Atatürk'ün Gençliğe Hitabesi'ni biliyoruz. Atatürk'ün 18 Mart 1923'te Tarsus'taki gençlere hitabesini kimse bilmiyor. İşte bu kitabımda bunlar var. Uzun zamandır Toroslar ve Çukurova'daki Kuvayı Milliye müfrezelerini belgeliyorum. Yörüklerin Kurtuluş Savaşı'na öncülük etmesi çok önemli bir şey. Türkiye'de ortaokul ve liselerde okutulan tarih kitaplarında herkes Sivas ve Erzurum kongrelerini bilir. Oysa ulusal kurtuluş mücadelemizin ilk meşalesinin yakıldığı ve ilk çılgın söylemlerin dile getirildiği yer, 5 Ağustos 1920 Pozantı Kongresi'dir. Atatürk'ün gizlice düzenlediği bir toplantıdır. Kongre sonrasında Toroslar'da, Pozantı yaylalarında yaşayan 44 kişilik Yörük süvariler ve kılavuz Yörük Hatice ile 4 Kuvayı Milliyeci kadınlar müfrezesi, Fransız Binbaşı Mesnil komutasındaki 630 kişilik Fransız taburunu Karboğazı baskınında esir almışlardır. Böylece Çukurova'da, Anadolu'nun güney cephesinde doğal güvenlik kuşağı olan Toros Dağları'nı geçemeyen Fransızların varlığına son verilmiştir. Dolayısıyla Kurtuluş Savaşı'nın ilk ışığı yakılmıştır. Bundan dolayı, bilinmeyen yönleriyle 5 Ağustos 1920 Pozantı Kongresi adlı bu çalışmam çok özel bir kitaptır.

TOPLAM 99 ÜLKE, 40 KİTAP VE ONLARCA BELGESEL

99 ülkeye gittiniz, araştırdınız, yazdınız. Gezgin bir yazar olmayı anlatır mısınız?

Evet, modern seyyah ya da yoleri gezgin derviş olarak 99 ülkede araştırmalarda bulundum. Toplamda 40 kitabım bulunuyor. 12 tanesi şiir kitabı. Diğerleri araştırma, gezi, inceleme ve röportaj kitaplarıdır. Pek çok araştırma, şiir ve gezi kitabım İngilizce, Fransızca, Arapça ve İspanyolcaya çevrildi. Çin’in Sincan Uygur Bölgesi’nde, Tanrı Dağları ve Taklamakan Çölü’nde çektiğin Uygur Karızları belgeselinin kitabı da (Suyla Gelen Medeniyet – Turfan Karız Cenneti) Uygurca ve Çinceye çevrildi. Ayrıca Oman, Çin, İran ve pek çok ülkede, Karız Su Medeniyeti ile ilgili çalışmalarımdan dolayı UNESCO-IHP Dünya Su Forumu toplantılarında Türkiye’yi temsil ediyorum. Dünyanın pek çok bölgesinde bu toplantılara katıldım. Türkiye’nin bir aydını olarak herkes üzerine düşen görevleri yerine getirmelidir. Ben de gezgin bir yazarın ötesinde, yoksul ama Yunus Emre gibi gönlü varsıl bir halk ozanıyım bu anlamda.

"SONRAKİ KİTABIM 'MÜBADELE ACISI' ADINI TAŞIYOR"

Yeni kitabınızda hangi konuyu ele alacaksınız?

Yakında yayımlanacak yeni kitabım "Mübadele Acısı" adını taşıyor. Lozan Anlaşması ile gerçekleşen Anadolu’dan Yunanistan’a, Yunanistan’dan Anadolu’ya göç ve savruluşları yaşayan mübadiller ile röportaj yaptım. Bu röportajlar Milliyet gazetesinde çalıştığım dönemde yazı dizisi olmuştu. İşte bu röportajları kitaba dönüştürüyorum.

Kitaptan...

"Adanalı gazeteci Ahmet Remzi Yüreğir, Batı Kilikya Komutanı Sinan Tekelioğlu ve arkadaşları Çukurova-Anadolu'yu işgal eden Fransızlara karşı, halkı örgütlemek amacıyla Pozantı'nın Belemedik, Durak, Karaisalı ve Kelebek tren istasyonlarında ve eski vagonlarda, gizlice Yeni Adana gazetesini basıp dağıttılar. Karboğazı baskını ardından "İstiklalsiz din olmaz" diyen müftü Mehmet Bahaeddin Efendi, Ulukışla Kuvayı Milliye Müfreze Komutanı Şevki Alpagot ve "Nerede bacası tüten Yörük çadırı varsa, oraya düşman asla ayak basamaz" diyen Gazi Mustafa Kemal Paşa'nın bizzat katıldığı 5 Ağustos 1920 Pozantı Kongresi'ni örgütleyip utkuyu müjdelediler (1918-1923)."

 

(Dursun Özden, ‘5 Ağustos 1920 Pozantı Kongresi – Çukurova Kuvayı Milliye Müfrezeleri (1918-1923)’, Adana Altın Koza Yayınları, 2025, 450 s.)

Söyleşi: Hüseyin Kılınç

(Cumhuriyet Kitap eki / 7 Ağustos 2025)