DOLAR 0,0000
EURO 0,0000
STERLIN 0,0000
ALTIN 000,00
BİST 00.000
Advert
Ümit Kardaş
Ümit Kardaş
Giriş Tarihi : 24-04-2022 02:38

İlerleme yanılgısı: Kadim bilgeliğin yolu

"Sezgisel akıl kutsal bir lütuf, rasyonel akılsa sadık bir hizmetkârdır. Yarattığımız toplumlar, hizmetkâra saygı göstereyim derken lütfu unutmuştur." Albert Einstein

Geyran Dağı kucaklar ovayı/ seyrederken şarap kokulu üzümleri/ Zeytin ağaçları kadim bir zamandan/ gülümser ihtiyar yüzleriyle/ Kekik kokularını taşır/ kaplumbağalar sırtlarında/ Zaman durgun bir su gibi bekler akmayı/ Varlığın sessiz ve derin bir anda/ hiçliğini anımsatır/ Arınırken ruhun kirinden/ kucaklar sadece sevgiyi

Toprağı, bitkileri, hayvanları, ekolojik, iklimsel, coğrafi ayrıntıları tanımak. Her canlı varlığın hayat emarelerini, her esintinin ritmini, her mevsime ait değişimleri deneyimlemeye adanmış bir hayatı yaşamak. Geçmişten gelen bilgiyi sürekli bir hafıza haline getiren hayatın sorumluluğunu duymak.

Bahçe duvarında bir yılanın değiştirdiği gömleğiyle karşılaşmak, baykuş kelebeklerinin çiftleşmelerine, dişinin uçup giderken erkeğin ölümü bekleyişine tanık olmak. Hiç canlanmayacak gibi duran kupkuru dalların yeşillenmesini, çiçek açmasını, meyve vermesini gözlemlemek.

Arıların gelinlik giymiş ağaçların etrafında şarkı söyleyip dans etmelerinin estetik ritüelini izlemek. Karıncaları, solucanları, böcekleri selamlamak, yerçekimiyle üstünde durabildiğimiz toprağın altındaki küçük evrene hayranlık duymak. Kibrin ve egonun anlamsızlığını duyumsamak.

Her kültür, "insan olmanın ve yaşamanın anlamı nedir?” sorusuna bir yanıt verir. Modern dünyada kadim yerel kültürlerin bilgeliği ise tehlikede. İnsanlığın mirası olan uçsuz bucaksız bir bilgi ve deneyim hafızası, muazzam bir hayal gücü bütünü yok olmaya gidiyor.

Kutsal coğrafya sayılan Tibet Kailash Dağı'nın eteklerinden doğan Indus, Ganj ve Brahmaputra nehirleri milyarlarca insana hayat verir. Hindular, Budistler ve Jainistlerin kutsal saydığı bu dağın yamaçlarında yürümeye dahi izin verilmez. Bu dağın yamaçlarını endüstriyel girişimlere, madencilere açmak Asya halkları için kabul edilemez.

Oysa Kanada'da British Columbia hükümeti Kutsal Pınar'ı endüstriyel girişime açmış, Todagin Dağı'nın (dünyadaki en büyük Dall Yaban koyunu popülasyonunun yaşadığı yer) yamaçlarında altın madeni aranmasına izin vermiş.

Ülkemizdeki durum ise daha da vahim. Dağların maden aramalarıyla, nehirlerin madenlerden çıkacak atıklarla yok edilmesi süreci yaşanıyor (Kazdağları, Madran Dağı). Ormanlar yanarken, orman bölgeleri inşaat alanına dönmüş durumda. Yeryüzü bir metaya indirgenerek istenildiği gibi tüketilebilecek bir hammadde deposu olarak görülmekte.

Bir kültürün bıraktığı ekolojik ayak izini, çevresi üzerindeki tesirini belirleyen şey, inanışların etkisi ve fikirlerin halkın gündelik hayatına nasıl geçtiğidir. Bir kültür, insanların eylemleri ve arzularının niteliğiyle ölçülür.

Antropolog Wade Davis, bu durumu somutlaştırır: "Bir dağın koruyucu bir ruhun mekânı olduğuna inanarak büyüyen bir çocuk, sözkonusu dağın maden ocağına çevrilmeye hazır cansız bir kaya kütlesi olduğuna inanarak büyüyen bir çocuktan tamamen farklı bir insan olacaktır. Kutsal bir mekân olduğu için kıyı ormanlarına saygı duyması gerektiğini öğrenerek büyüyen Kwakwaka'wakwlara (Pasifik Kuzeybatı Sahili yerli halkı, anlamı "konuşan kabileler") mensup bir çocuk, bu ormanların sonuçta kereste olacağını öğrenerek büyüyen Kanadalı bir çocuktan faklı olacaktır." ("Yol Bilenler")

Kadim yerel kültürlerin başardıkları şey, zaman içinde ayinler, ritüeller aracılığıyla "yeryüzüyle" ilişki kurmuş olmalarıdır. "Üstelik bu ilişki sadece toprakla kurulan derin bir bağlılığa değil, çok daha girift bir sezgiye –toprağın insan bilinci tarafından vücuda getirildiği fikrine– dayanır." (Davis, a.g.e.)

Bu nedenle dağlar, nehirler ve ormanlar, insanların başrolde olduğu bir sahne dekoru, cansız varlıklar değildir. Bu toplumlara göre, toprak canlı bir şeydir, insan imgelemi tarafından kavranması ve dönüştürülmesi gereken dinamik bir güçtür. Davis'e göre bu yaklaşım en soyut ve çarpıcı ifadesini Avustralya'daki Aborjinlerin girift felsefesinde bulmakta.

Kıtayı kana boyayan İspanyolların boyun eğdiremedikleri, Sierra Nevada de Santa Marta Dağı'nda (Karayip sahili, 6000 metre yükseklikte) yaşayan Kogiler, Arhuacolar ve Wiwalar'a göre, doğaya ait her unsur yüce bir anlam taşır, en küçük varlık dahi öğreticidir, en ufak kum tanesi evreni yansıtır. Onlar kendi dünyaları ile silahların dünyasının yan yana var olamayacağına inanmaktalar.

Rönesans'tan başlayıp Aydınlanma Çağı'na kadar süren dönemde evren akıl ve mekanizmalardan ibaret bir şey olarak kabul edilirken, hem insan dışındaki bütün canlı varlıklar, hem de yeryüzü cansız hale getirildi. Toprağın bir ruhu olabileceği, bir kelebeğin kanat çırpışının, bir kuşun uçuşunun bir anlam taşıyabileceği, inanışların hakiki yankılarının bulunabileceği düşüncesi gülünç bulunup basitleştirildi.

Bu anlayış, doğanın yenilmesi ve hükümranlık altına alınması gereken bir engel, tüketilmesi gereken bir kaynak olarak görülmesine neden oldu. Bugünkü kültür canlı yeryüzüyle, sömürüye, yok etmeye ve açgözlülükle tüketmeye yönelik barbar bir ilişki kurmamızı teşvik etmekte.

Davis bize Aborjinlerin derin felsefesini anlatıyor:

"An, hiçlikle başlar. Bir erkek ya da kadın yürümeye başladı mı hiçlikten şarkılar, yani gerçekliğin müzikal tecessümü, kâinat ezgileri doğarak dünyaya nitelik kazandırır. Bu şarkıların yarattığı titreşimler birtakım biçimlere bürünür. Danslar biçimlere tanım kazandırır ve böylece fenomenolojik âlemin nesneleri –ağaçlar, kayalar, dereler, yani Rüya'nın bütün fiziksel kanıtları– ortaya çıkar, ritüeller duracak olursa, sesler kesilir ve her şey yitip gider. Dünyada ne varsa bir arada tutan şey Şarkı Hatları'dır; her şey sürekli değişen baki Rüya'ya tabidir... Bu topraklar üzerinde yürümek... ebediyen yaratım dansı etmek demektir."

Dünyanın en ücra yerlerinden Bodaluna Adası halkı için zaman kavramı bulunmuyor. Zenginlik, sahip olmakla değil, kişinin cömertlik yapıp çevresiyle iyi ilişkiler kurarak kazandığı itibarla belirlenmekte.

Modern dünyada kadim bilgeliği yaşatmaya çalışan kültürlerden örnek alınacak çok şey var.

Octavio Paz, durumu çarpıcı bir biçimde özetliyor:

"İlerleme ve teknolojik gelişme mitine dayalı tek bir uygarlık tasavvuru, hepimizi fakirleştirmekte ve sakatlamaktadır. Yeryüzünden silinen her dünya görüşüyle, yitip giden her kültürle beraber, bir hayat imkânı da ortadan kalkmaktadır."

NELER SÖYLENDİ?
@
Ümit Kardaş

Ümit Kardaş

DİĞER YAZILARI AİHM kararları ışığında 'Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma' suçu 29-06-2022 22:19 Hayat, ölüm ve gölgemiz 23-06-2022 00:04 Barışsever ve özgürlükçü bir hukuk ihtiyacı 16-06-2022 04:08 Zihniyet ikliminde bir çıkmaz: Kısırdöngüde debelenen Türkiye 07-06-2022 02:55 Halife Sultan II. Abdülhamid 30-05-2022 22:58 Adığe (Çerkez) Katliamı 25-05-2022 02:47 Gerçekdışının karşısındaki güç: Sevgi 21-05-2022 02:24 Otokratik rejimin ceza kanunundaki aygıtları 15-05-2022 01:45 Adaletin yitiminde son nokta: Kavala davası 30-04-2022 23:56 İlerleme yanılgısı: Kadim bilgeliğin yolu 24-04-2022 02:38 Küresel sistemi yeniden tasarlamak 18-04-2022 22:22 Çingene medeniyeti 13-04-2022 04:34 Küreselleşmenin bencil aktörleri: Çöküşe giden yol 08-04-2022 01:40 Duvarları yıkabilecek miyiz? 01-04-2022 05:31 Süpürenler ve süpürülenler 24-03-2022 00:50 Dünya: Hassas kalplerin cehennemi 14-03-2022 21:05 Yeni bir dünya inşası-2: Rusya rol alabilir mi? 08-03-2022 01:41 Yeni bir dünya inşası: Madalyonun iki yüzü 06-03-2022 00:47 Türkiye Mahkemesi Nihai Raporu: İşkence 24-02-2022 01:44 Birlikte yapabiliriz! 16-02-2022 02:27 Türkiye Mahkemesi nihai mütalaası: 'Yargı bağımsızlığı ve adalete erişim' 09-02-2022 02:51 Kalıcı istisna hali: Hukuksuzluğun normalleşmesi 30-01-2022 01:25 Şiddetin sıradanlaşması 23-01-2022 22:31 İnsanın güçle sınanması 16-01-2022 01:46 Siyaset-bürokrasi-mafya-organize suç örgütü döngüsü 05-01-2022 01:29 Hukukun askıya alınması 29-12-2021 04:15 Yükseltin vicdanınızı! 20-12-2021 03:08 Bırakın adalet yerini bulsun... 12-12-2021 00:57 Düşüncenin erotikleşmesi 06-12-2021 01:06 Akıldışılığın büyüsüne kapılmak 27-11-2021 03:23 Dekadans: Çöküş! 19-11-2021 02:38 Alevilik (8): Başat kimliğin yarattığı çıkmaz 15-11-2021 01:36 Alevilik (7): Ayrı bir inanç sistemi mi? 09-11-2021 05:30 Alevilik (6): Devletin değişmeyen politikası 04-11-2021 02:22 Tekçi Cumhuriyet'ten Çoğulcu Demokrasi'ye 30-10-2021 01:30 Alevilik (5): 18-19. yüzyıl katliamlar zinciri 25-10-2021 01:13 Alevilik (4): Yeniçerilikle ilişkisi bağlamında Bektaşilik 18-10-2021 01:50 Alevilik (3): 15–16. Yüzyıl: 'Kıyım dönemi' 13-10-2021 00:48 Alevilik (2): Babai Ayaklanması 04-10-2021 01:05 'Turkey Tribunal' ('Türkiye Mahkemesi') 30-09-2021 01:53 Alevilik (1): Aleviliğin oluşum süreci 23-09-2021 23:26 "Tekçi-Otokratik" rejimin simgesi: Diyanet İşleri Başkanlığı 19-09-2021 02:56 12 Eylül'ün simgesi: Diyarbakır Cezaevi 13-09-2021 01:28 "Eylül" 09-09-2021 02:18 Kürtler (13): Talepler - Yeni bir inşa için öneriler - 2 04-09-2021 03:07 Kürtler (12): Yeni bir inşa için öneriler 30-08-2021 04:01 Kürtler (11): Yüzleşme-Müzakere-Uzlaşma-İşbirliği ihtiyacı 22-08-2021 03:22 Kürtler (10): Devlet iktidarının hedefindeki HDP 15-08-2021 03:28 Kürtler-9: Taleplerin siyasallaşmasını engelleme süreci 09-08-2021 02:59 Kürtler (8): 1980 Askeri Darbesi'ne uzanan süreç 01-08-2021 04:19 Kürtler (7): Dersim'den "Tunç Eli"ne 25-07-2021 02:47 Kürtler (6): Ağrı İsyanı'ndan Zilan katliamına! 18-07-2021 00:53 Kürtler (5): Takrir-i Sükûn rejimine geçiş 12-07-2021 01:44 Kürtler (4): 1922-1924 04-07-2021 02:57 Kürtler (3): 1916-1923 26-06-2021 03:47 Kürtler (2): 19. yüzyıl 21-06-2021 03:38 Kürtler (1): 16-18. yüzyıl 15-06-2021 03:55 Çağdaş tiranlığın terör yönetimi 04-06-2021 02:12 Organize suç örgütlenmesi bağlamında mafya 27-05-2021 02:20 "Bir daha asla!" diyebilmek için - 3 17-05-2021 02:15 "Bir daha asla!" diyebilmek için - 2 08-05-2021 01:09 "Bir daha asla!" diyebilmek için 30-04-2021 23:10 İnsanın hangi hali? 22-04-2021 01:25 Mağdurların empati ittifakı 02-04-2021 01:46 "Dil"den "Gönül"lere akmak! 18-03-2021 01:51 Kanımla düşünüyorum! / Hermann Göring 10-03-2021 02:59 Yeni anayasa inşa sürecinin açmazları 17-02-2021 21:49 Üniversitenin misyonu 09-02-2021 00:28 Türk anayasaları bağlamında yasama-yürütme dengesi 02-02-2021 02:23 Güçlendirilmiş parlamenter sistem ne anlama geliyor? 28-01-2021 04:03 Öteki korkusundan kurtulmak için: Kendi uçurumuna atlamak 19-01-2021 04:58 Sıfırdan Anayasa İnşası: Yeni Anayasa Platformu (YAP) örneği 14-01-2021 04:00 "Küresel eril sistem"in mağdurları: Kadınlar 08-01-2021 04:19 Çok dilli - çok bölgeli anayasa: Güney Afrika anayasası 31-12-2020 03:32 Sıfırdan anayasa inşası: Güney Afrika örneği 22-12-2020 01:59 Tabula Rasa: Sıfırdan anayasa inşası 13-12-2020 05:11 Kayyım atamaları bağlamında 1921 Anayasası 08-12-2020 23:49 Anayasacılık: Batı-Osmanlı anayasa hareketleri 30-11-2020 04:56 Sistemin saldırısı karşısında direniş odağı: Aşk 12-11-2020 23:30 Empati ihtiyacı 29-10-2020 00:11 'Çok Kalpli Asi' 14-10-2020 22:23 Eylül’le gelen 29-09-2020 02:20 Tercihiniz; otokrasi mi, demokrasi mi? 16-08-2020 01:09 Hukukun işlevi 07-08-2020 01:12 Barbarlığın son noktası: Çocuklarına kavuşamadan ölen anneler! 30-07-2020 04:12 Vandalizmin kurumlaşmış hali: Cezasızlık pratiği 24-07-2020 02:55 Beton avluların çocukları: Anne! Toprak ne demek? 14-07-2020 00:38 Medeniyetsizlik: Boğulan adalet 08-07-2020 01:11 Meşruiyet: Temel mutabakat – Kamusal müzakere 26-06-2020 03:03 Frenlenemeyen iktidar sorunu 18-06-2020 02:14 Bu kaçıncı Cumhuriyet! 09-06-2020 19:56 İslam'ın siyasetle serüveni: Milliyetçiliğe savrulma 02-06-2020 02:24 Devlet: Güç ve çıkar çatışmalarının alanı 23-05-2020 02:04 Sürgünün trajedisi: Toprağın tadını özlemek 16-05-2020 22:03 Devletin emrindeki din: Diyanet İslam'ı 12-05-2020 02:19
NAMAZ VAKİTLERİ
PUAN DURUMU
  • Süper LigOP
  • 1Adana Demirspor00
  • 2Alanyaspor00
  • 3Antalyaspor00
  • 4Başakşehir FK00
  • 5Beşiktaş00
  • 6Fatih Karagümrük00
  • 7Fenerbahçe00
  • 8Galatasaray00
  • 9Gaziantep FK00
  • 10Giresunspor00
  • 11Hatayspor00
  • 12İstanbulspor00
  • 13Kasımpaşa00
  • 14Kayserispor00
  • 15Konyaspor00
  • 16MKE Ankaragücü00
  • 17Sivasspor00
  • 18Trabzonspor00
  • 19Ümraniyespor00
Gazete Manşetleri
Yol Durumu
E-GAZETE
ANKET OYLAMA TÜMÜ
Türkiye'de erken seçim ihtimali var mı?
GÜNÜN KARİKATÜRÜ
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA
webmaster forum